محافل بسیاري این موضوع را مورد بحث و گفتوگو قرار داده اند که آیا ما حق داریم فرض کنیم امري روانی وجود دارد که ناخودآگاه است و این فرض را براي مقاصد کار علمی به کار بریم؟ به این تردید میتوان چنین جواب داد که فرض ما در مورد وجود ضمیرناخودآگاه فرضی ضروري و معقول است و ما شماري از براهین وجود آنرا در دست داریم.

       این وجود از آنرو ضروري است که داده هاي آگاهی،درون خودشان،داراي شمار بسیاري شکاف و فاصله اند غالباً،هم در افراد سالم و هم در بیماران، کنشهایی روانی رخ میدهند که تنها وقتی قابل توضیح اند که وجود نوع دیگري از کنشها را مسلّم فرض کنیم،کنشهایی که،مع الوصف،آگاهی هیچ توضیحی برایشان در اختیارندارد این کنشها فقط لغزشهاي کنشی1 و روءیا در افراد سالم و همه آن چیزهایی نیست که در افراد بیمار، آنها را به عنوان علامت بیماري روانی یا نوعی وسواس تشریح میکنیم؛ بلکه شخصیترین تجربه هاي روزمرّه مان ما را با ایده هایی رو در رو میکنند که نمیدانیم از کجا به ذهنمان رسیده اند و با نتایجی ذهنی ملازم اند که نمیدانیم چه طور به آنها رسیده ایم. حال اگر همچنان بر این ادعا پافشاري کنیم که هر کنش روحی که در ما رخ میدهد لزوماً باید توسط خود ما از خلال آگاهی تجربه شده باشد، آنگاه تمامی کنشهاي آگاهانه[ اي که در بالا بدانها اشاره شد [ بی ربط و ناملموس باقی خواهند ماند. به عبارت دیگر، اگر ما بین این کنشها، کنشهاي ناخودآگاهانه اي را که استنتاج کرده ایم به طور فرضی اضافه کنیم آنگاه بین کنشها پیوندي قابل فهم برقرار میشود. بهره و افزایشی که بدینسان در معنا به دست میآید مبنایی دقیقاً موجه براي فراتر رفتن از محدوده هاي تجربه مستقیم است. علاوه بر آن، وقتی معلوم میشود فرض وجود ضمیري ناخودآگاه قادرمان میسازد که روندي موفقیت آمیز را بنا کنیم که به واسطه آن میتوانیم تأثیري کارآ بر خط سیر فرایند آگاهی اعمال کنیم، آنگاه خود این موفقیت اثباتی خدشه ناپذیر بر وجود آنچیزي است که از قبل فرضش کرده ایم از همینرو، وجود ضمیر ناخودآگاه این گفته را به ادعایی غیرقابل قبول بدل میکند که ما باید موضعی اتخاذ کنیم تا چنین مقرر داریم که هر آنچه در ذهن میگذرد براي آگاهی نیز شناخته شده باشد.

میشود پیشتر رفت و در دفاع از فرض وجود نوعی حالت روانی ناخودآگاه چنین استدلال کرد که خودآگاهیِ [ بالفعل ما ] در همه حال تنها شامل محتواي اندکی است؛ بنابراین قسمت اعظم آنچه معرفت آگاه می نامیم، باید در دورههاي قابل توجه از زمان در حالت نهفتگی باشد؛ به عبارت بهتر، از نظر روانی، در ضمیر ناخودآگاه باشد. وقتی تمامی خاطرات نهفته مان را مورد ملاحظه قرار میدهیم متوجه میشویم که کاملاً درك ناپذیر است که چه طور میشود وجود ضمیر ناخودآگاه را انکار کرد. لیکن در اینجا با اعتراضی مواجهیم مبنی بر آنکه این یادهاي نهفته را دیگر نمیتوان به منزله خاطراتی روانی توصیف کرد، بلکه باید گفت که آنها با پسمانده فرایندهاي جسمانی متناظرند،فرایندهایی که امر روانی میتواند مجددا ً از درون آنها برخیزد. پاسخ واضح به چنین تردیدي آن است که خاطره نهفته ،برعکس،بقایاي پرسش ناپذیري از فرایندي روانی است. لیکن مهمتر است که به روشنی دریابیم که این اعتراض مبتنی است بر یکسان انگاشتن آنچه آگاهانه است و آنچه روانی است. هر چند این فرض صریحا ً بیان نشده،بلکه به منزله یکی از اصول موضوعه فرض شده است. این یکسان انگاري یا مصادره به مطلوب است که به این پرسش از قبل پاسخ مثبت میدهد که آیا هر آنچه روانی است ضرورتاً آگاهانه هم هست،یا اینکه این یکسان انگاري امري اعتباري و ناشی از نظام نامگذاري است. البته دومی،نظیر بقیه امور اعتباري، به روي ابطال گشوده نیست. پرسش این است که آیا این امر اعتباري شایسته آن هست که خود را به پذیرش آن محدود کنیم یا نه شاید بشود چنین پاسخ داد که تساوي امر روانی و امر خودآگاه کاملاً بی مورد است. چنین فرضی استمرار روانی را از هم میگسلد و ما را با مشکلات لاینحل ناشی از برابري ِروانی فیزیکی درگیر میکند؛ همچنین در برابر این انتقاد قرار دارد که بدون دلیلی واضح نقشی را که آگاهی برعهده دارد بیش از حد برآورد میکند و به گونه اي شتابزده ما را از حوزه تحقیق روانشناختی محروم میکند،بی آنکه قادر باشد این محرومیت را با نتایج حوزه هاي دیگر جبران کند...

از روانکاوي آموخته ایم که ماهیت فرایند سرکوب در پایان دادن و محو کردن ایده یا فکري، که امري غریزي را نشان میدهد نهفته نیست، بلکه ماهیت این فرایند جلوگیري از آگاهانه شدن آن ایده است. وقتی چنین امري رخ میدهد، میگوییم که آن ایده در وضعیت "ناخودآگاه" است، و قادر هستیم دلیل و بینه کار آمدي فراهم آوریم تا نشان دهیم حتی وقتی این فکر ناخودآگاه است، حتی وقتی شامل ایده اي است که در نهایت به آگاهی وارد خواهد شد، میتواند تأثیراتی ایجاد کند. هر چیزي که سرکوب میشود حتماً در ضمیر ناخودآگاه باقی میماند،لیکن باید دقیقاً از همین اول خاطر نشان کرد که امور سرکوب شده همه ضمیر ناخودآگاه را تشکیل نمیدهند. ضمیر ناخود آگاه حیطه اي گسترده تر دارد و امور سرکوب شده بخشی از ناخودآگاهاند.

ما چگونه به شناختی از ناخودآگاه میرسیم؟ البته ناخودآگاه را فقط به منزله امري آگاهانه است که درك میکنیم، وقتی که دستخوش تغییر شکل یا ترجمه به امري آگاهانه قرار گرفته باشد. آثار روانکاوي هر روزه به ما نشان میدهند که ترجمه این نوع از امور [ یعنی ناخودآگاه[ ممکن است. براي آنکه چنین ترجمهاي رخ دهد، فرد تحت روانکاوي باید بر موانع و انواع مقاومتهاي خاص غلبه کند، همان مقاومتهایی که پیشتر، با پس راندنِ ایدهاي از ضمیر ناخودآگاه، مصالحی فراهم کرده بودند تا سرکوبش کنند.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Library, Vol 11, London: Penguin, 1991 .